FeAR_OF_tHE_D@rK

Gün geçmez ki bilgisayarýnýzda yeni bir sorun çýkmasýn, yeni bir aksilik baþ göstermesin. Teknolojini doðasý budur: �lerledikçe kullaným kolaylaþýr ama içeride olan þeyler karmaþýklaþýr.

Teknolojinin ilerlemesi bilgisayarlar konusunda þüphesiz daha güçlü iþlemciler, daha hýzlý sistemler ve daha geniþ kullaným alanlarý þeklinde getirilere sahip. Her geçen gün bunlarý doðrulayan yeni bir ürün ve teknoloji duymamýz iþten bile deðil. Bilgisayarlar konusunda teknolojinin ilerlemesiyle paralel giden bir durum da kesinlikle sorunlardýr. Sorunlar bazen kendi kafanýzda þekillendirdiðiniz basit bir sebebe sahipken bazen de bizim için tarif bile edilemeyecek saçmalýkta ve içinden çýkýlmaz þeyler olabiliyor. Bunlarýn ýþýðýnda, bir çok kiþinin artýk teknolojinin geliþkinliði ve sorunun kalitesi arasýnda doðru orantý kurmasý çok doðal.

Zaman ilerledikçe, bilgisayarda kendi sorunlarýný kendileri çözmeye çalýþan insanlar, artýk leb demeden leblebiyi anlayabilecek kývama gelebiliyorlar. Tabii, herkesin bilgisayar sorunlarý üzerine ayýrabileceði fazla vakti yok ve kendi iþleriyle uðraþmalarý daha önemli. Bu durumda bilen birilerinin yardýmýna ihtiyaç duymalarý da olasý. Çoðu zaman bu bilen kiþiler teknik servis çalýþanlarý veya bir arkadaþtýr. Bilen dediðimiz kiþiler ise yardýmlarýnda baþvurduðumuzda hemen yaný baþýmýzda bitivermedikleri için bir noktaya kadar bizlerin de soruna müdahale etmesi sorunlarýn çözümlerini epeyce kolaylaþtýracaktýr. En azýndan, sorunu çözemesek bile denediðimiz çözüm yöntemleri sorunu çözecek kiþiye çokça yardýmcý olacaktýr.


Olaðan �üpheliler

Bilgisayarda bir sorun olduðunda ilk nereye bakarsýnýz?
Tabii ki sorunun ortaya koyduðu semptomlarý inceler ona göre belirli bir tetkik sýrasý belirlersiniz. Asýl kafamýzý karýþtýracak mesele þu ki; bir bilgisayarda çýkan bir sorunun sebebi her zaman bozulmuþ bir parça olmayabiliyor. Belki ilginç bir durum; fakat karþýlaþtýðýmýz bir çok sorun aslýnda standartlarýn esnekliði ve buna uyum saðlayamayan parça veya sürücülerden ibaret olabilir. Peki madem standart diye bir þey var, bu esneklikler nasýl oluyor da sorunlara sebep olabiliyor gibi bir soru sormaya hakkýnýz olduðunu biliyoruz; ne yazýk ki cevap verebilecek kiþiler ancak bu standartlarýn kullaným ve uygulamasýndan sorumlu olan kurum ve üreticilerden baþkasý deðil.

Bu sorunlu standartlarýn en çok görüldüðü bilgisayar parçasý ise þüphesiz belleklerdir.
Belleklerin sadece hýzlarý deðil, iç gecikme hýzlarý ve genel bir bakýþ açýsýyla düþünüldüðünde markalarý da birini diðerinden farklý kýlan noktalardandýr. Aslýnda marka derken, bir belleði diðerinden farklý yapan þey kutusunda etiketi olan üreticisi deðil, belleðin üzerindeki yarýiletken bellek parçalarýný üreten üreticisidir. Çünkü, yaptýðýmýz ayarlar sonucu zorlanan veya baþarým deðerleri esnetilen bileþenler aslýnda onlardýr.

Peki sorun çýkartan bir bellek neler yapabilir?
Neler yapmaz ki! Sistemin durduk yere yeniden baþlamasýna, çalýþtýrdýðýnýz son sürüm sistem canavarý bir oyunun durduk yere saçmalamasýna veya sistemin hiç açýlmamasýna sebep olabilir. Belki hiç böyle sorunlar ortaya çýkmaz; fakat bu sorunlu olan ama çaktýrmayan bellek sistem baþarýmýndan bir parça alýr ve götürür.

Bir de güç kaynaklarý vardýr ki bir çok konuda baþ aktördür ama pek görülmez ve bilinmezler.
Nedense güç kaynaklarýný kasanýn bir parçasý olarak görme eðilimi (giderek azalma eðilimi gösterse de) süren bir yanýlgýdýr. Hâlbuki biz kasa ve güç kaynaðýný ayrý ayrý alabiliriz ve ikisini de birbirinden baðýmsýz olarak kendi ihtiyaçlarýmýza göre seçebiliriz. Peki ne gibi sorunlar çýkartýr bu güç kaynaðý dediðimiz parça? �lk baþta bir elektronik aygýt olarak bilgisayar ve yan parçalarýnýn saðlýklý çalýþmasý temiz ve fazlaca dalgalanmayan bir voltaj rejimine baðlýdýr. Dolayýsýyla iyi bir güç kaynaðý, saðlýklý bir sistemin en temel unsuru olsa da sýkça es geçilen bir parça olmasýyla büyük bir üne sahiptir.

Bir güç kaynaðý çok ölümcül hatalara sebebiyet verebilirler.
Görünmez þekilde sistemin genel saðlýðýndan çok þey alýp götürebilir. Özellikle sabit disk gibi ömrü tamamen temiz voltaja baðlý bir bileþen bu tür ihmallerden çok zarar görecektir. Belki biz, bu disk ilerleyen teknoloji sebebiyle pratikte kullanýlmaz hâle gelmeden önce onu deðiþtireceðiz; fakat ileriki safhalarda bir süre daha kullanýlabilmesi için ömrü vefâ etmeyecektir.

Anakartlar,
Her ne kadar üretim hatalarý haricinde pek yoðun bir sorun çýkartmasalar da, üzerlerinde barýndýrdýklarý bileþenler sebebiyle, gerek mekanik olsun gerekse de sürücüsel olsun bir çok soruna davetiye çýkartmaktadýrlar. Neticesinde, biz bir parçadan uyumsuzdur þeklinde bahsediyorsak (örneðin bellek), bu ürünün uyumsuz olduðu parça da anakarttýr. BIOS, denetçi yongalar ve daha bir çok bileþen, baþýmýza gizli sorunlar açmak için sýraya dizilmiþ gibi görünse de, endiþeye mahal yok: Herkes bizim olaya yaklaþtýðýmýz gibi, parçalar anakarta uymalý mantýðýyla ilerliyor. Peki, falanca sabit diskin; falanca markanýn, falanca anakart modelinin, falanca sürüm numaralý BIOSunda garip bir sorun verdiðini duysanýz siz ne derdiniz? Neyse bunu boþ verin, biz elimizdeki sorunlara elimizden geldiðince çözüm üretmeye çalýþalým.

Bu rehberde anlatýlanlarla veya anlatýlmayan fakat bahsi geçen çözüm yöntemleriyle çözüme ulaþmayý denemeniz durumunda risk tamamen size aittir. Bunu da hatýrlatmadan geçmeyelim istedik.

Bilgisayarým açýlmýyor!

Taným: Elektrik var, meselâ monitör açýlýyor ve bekleme konumuna geçebiliyor. Bütün baðlantýlar tam; ama yine de güç düðmesine basýnca sistem açýlmýyor.

Muhtemel Sorun: Burada çözüme götürecek ihtimaller gayet fazla. Eðer hiç kasanýn içine dokunmadýysanýz öncelikle kasanýn arkasýnda bulunan güç kaynaðý düðmesini denetleyin. O kapalýysa açýlmamasý doðaldýr. Evet, bu sadece bir denemeydi; tabii ki bu kadar basit bir sorun beklemiyoruz. Bu durumda içerideki aksamý denetleyeceðiz. Buradaki olasý sorunlarý sýralayalým.

-Bazý anakartlarda bir önceki hýzaþýrtma (overclock) giriþimi baþarýsýz olduysa açýlmamakta direnebilir.

-Bellek veya iþlemci gibi bileþenlerin bazý yanlýþ baðlantýlarý veya yuvalarýnda olan kaymalar sistemin açýlmasýný engelleyecektir. Klavye, Fare veya Grafik kartý bu sorunlara yol açmayabilir; fakat bellek ve iþlemci için geçerli bir durum olabilir.

-�çerideki güç baðlantýlarý bazen soketlerine tam olarak oturmayabiliyor. Küçük ama baþ aðrýtan bir sorun.

-Anakart üzerindeki on panel denetim düðme ve ýþýklarýnýn takýldýðý iðneler karýþabiliyor.

Çözüm Adýmlarý: Burada birbirinden baðýmsýz birkaç sorun oluþmuþ olabilir. Çözüm sýrasýnda parçalarýn fiziksel hasar görmediklerini kabul ediyoruz. Öncelikle þu arkadaþý anahtarý kontrol edelim. Bu arada, bu anahtar güç kaynaðýnýn içine gömülmüþ ve üzerine 110-220 yazan bir anahtar deðil. O anahtarla oynamayýn. Türkiye sýnýrlarýnda sürekli olarak 220-230 þeklinde kalmalý yoksa güç kaynaðýnýz anýnda duman üretmeye baþlayacaktýr. Bu bahsettiðimiz anahtar, kolayca basýlabilecek ve zerinde tahminen 1-0 yazan bir anahtardýr. Bunda bir sorun yoksa (ki bunu zaten gözden kaçýrmamýþsýnýzdýr) diðer ihtimallerle uðraþmak için kasanýn içine doðru olan yolculuðumuza baþlayalým. Bir ihtimal ön panel baðlantýlarý bir þekilde gevþemiþ veya yerinden çýkmýþ olabilir. Bu panel baðlantýlarý hâlâ kasa içine girip çýkan kullanýcýlarý deli edecek nitelikte renk kodlu iðneler olarak karþýmýza çýkýyor. Bir standarda varýlmýþ olsa da kasa üreticileri bu tür bir tekli soket henüz üretmedi.

Denetlemeye bu baðlantýlardan baðlayabiliriz. Anakartýn kýlavuzunda bu baðlantýlarýn nelere tekabül ettikleri gösterilir. Yalnýz takarken bir cýmbýz veya minyatür pense gibi bir aletten yadým alabilirsiniz. Genellikle bu baðlantýlar kapaðý yeni açýlan kasada kolayca ulaþýlamayan yerlerdedir. �sterseniz bu baðlantýlara ulaþtýðýnýzda kasa içinde düðmeye ulaþan kabloyu denetlemek adýna, sistemin baðlantýlarý açýkken güç tuþu iðnelerine tornavida ile kýsa devre yaptýrarak sistemin düzgün çalýþýp çalýþmadýðýný denetleyebilirsiniz. Bir de sakýn kasa açýk uyarýsý verip sistemin açýlmasýný engelleyen iðneleri unutmayýn. Her ihtimalle onlara bir jumper takarak iþinizi garantiye alýn.

Sorun bu þekilde hallolmadýysa kasa içindeki diðer güç baðlantýlarýný denetleyebilirsiniz. Anakarta giden iki tana ana baðlantý olmalý. Bunlardan birisi çok iðneli ATX baðlantýsý, diðeri de dört iðneli iki 12 V taþýyan sarý-siyah renkli kare baðlantýdýr. Bunlarýn ancak bir yönde ve bir tarafa dönmüþken anakarta oturduðunu biliyoruz; yanlýþ girmesi neredeyse imkânsýz (kýrar veya yontarsanýz sýðabilir tabii, ama ben bunu dikkate almýyorum).

Güç baðlantýlarýnda da bir sorun yoksa, sýra bellek yuvalarýný ve bellek birimlerinin yerlerine iyice oturup oturmadýðýný denetlemek geldi. Aslýnda bellek takmak olan veya olmayan bir iþ gibi görünüyor. Yani ya takýlýdýr ya da deðildir; fakat bazen bellekler yuvalara olmasý gerektiði kadar kolay ve sistemli þekilde oturmayabiliyor. Siz bellek birimini yerine yerleþtirip klipsleri kapattýðýnýzý düþünürken aslýnda bir taraf havada kalmýþ olabiliyor. Bu özellikle çok iyi ýþýklandýrýlmamýþ ortamlarda ve kalabalýk bir kasanýn içinde çalýþýrken herkesin baþýna gelebilecek bir durum.

Son olarak, sorun hâlâ çözülmediyse denetlenmesi gereken bir durum daha var. AMDnin soket A iþlemcilerinde bazý dýþarýdan görünen bileþenler (diyot ve köprüler) yanlýþ yerleþtirilmiþ bir soðutucunun kurbaný olabiliyorlar ve bu bileþenler üzerindeki kýsadevre sistemin açýlmasýna engel oluyor. Belki iþlemci yanmýyor; fakat bu durumda voltaj regülatörlerinden garip ve kýsa süreli bir výzýltý geliyor ve sistemde fanlar bile çalýþmýyor .

Bilgisayarým Açýlýþta Kalýyor!

Taným: Güç sorunu yok, her baðlantý yerli yerinde; fakat açýlýþta sistem mekanik olarak çalýþsa da monitör uyku kipinde kalýyor ve sistem herhangi bir hata sesi çýkartmýyor.

Muhtemel Sorun: Bazý yonga setleri sistemin içindeki bellek veya iþlemcilerin saat hýzý ayarlarý deðiþtiðinde açýlmamakta direnebiliyorlar. Bazen de BIOS ile ilgili sorunlar bu hataya sebep olabiliyor. Bunlarýn yanýnda bellekler veya iþlemci çalýþmakta zorlanacaðý bir hýza veya baþarýma (örneðin bellekler için daha düþük iç gecikme süreleri) zorlanýyor da olabilir.

Çözüm Adýmlarý: Bilgisayarýnýzýn güç kablosunu çekin. Arkadaki tüm baðlantý kablolarýný çýkartýn. �imdi bilgisayarýnýzýn güç düðmesine basýn (evet, çalýþmayacak, burada bir hata yok). Bu þekilde güç kaynaðýnda kalmýþ olabilecek yükü boþaltýyoruz. Ardýndan kasayý açmamýz gerekiyor. Kasayý açarak BIOS piline veya BIOSu sýfýrlamaya yarayan iðnelere ulaþmamýz gerekiyor. Bu iki bileþen genellikle birbirine yakýndýr. Önce iþin kolayýný deneyelim. BIOS pilini, makine þu haldeyken çýkartýp bir süre beklediðimizde BIOS'un eski hâline dönmesi gerekir. Fakat, her anakartta BIOS bu kadar kolay þekilde sýfýrlanmayabilir. Bazýlarý size direnç gösterebilecektir. Bu yöntem iþe yaramazsa BIOS sýfýrlama iðnelerine ulaþýn ve bilgisayara güç gelmesini saðlayýn; fakat açmayýn. Anakarta güç gelirken yapmanýz gereken þey, anakartýn kitapçýðýnda gösterilen BIOS ile ilgili sýfýrlama iðnelerini gerekli konuma getirmek, birkaç saniye beklemek ve tekrar eski konumuna getirmektir. Bunu uyguladýktan sonra sisteminiz çalýþmaya baþlayacaktýr; fakat BIOS ayarlarýndan fabrika çýkýþ þeklinde kullanmayacaklarýnýzý tekrar düzeltmeniz gerekecektir.

Bilgisayarým Açýlýþta Yeniden Baþlýyor!

Taným: Bilgisayar açýlýrken her þey düzgün. Ne zaman ki iþletim sistemi yüklenmeye baþlýyor, birden bire bilgisayar yeniden baþlýyor.

Muhtemel Sorun: Akla iki adet sorun geliyor. Birincisi, eðer Service Pack 2 yüklü (veyan yeni yüklenmiþ) Windows XP kullanýyorsanýz eski bir sürücünün Service Pack 2 ile olan uyumsuzluðu nedeniyle bu sorun yaþanýyor olabilir. Diðer taraftan, sorunlu bellek modüllerinin bu tür tepkiler verdikleri de bilinmektedir.

Çözüm Adýmlarý: Eðer bu sorun yeni SP2 yüklenmiþ bir makinede oluþuyorsa, donaným sürücülerinizden bazýlarý SP2 ile bir uyumsuzluk gösteriyor demektir. Bunu çözmenin yolu biraz fazla zaman alabilecektir. Zira eðer donanýmýnda deðiþiklik olmamýþ bir sisteme SP2 yüklediyseniz sorunlu sürücüyü teþhis etmeniz daha zor olacaktýr; fakat SP2 ardýndan yeni bir parça eklediyseniz tetkiklere baþlamak için ilk þüpheliniz hazýr demektir.

SP hatasýný gidermek için atýlacak ilk adým SP2 yi sistemden kaldýrmak olmalýdýr. Sistem açýlmýyorsa bu iþlemi ancak bilgisayarý Güvenli kipte açarak yapabiliriz. Güvenli kipte açmak için bilgisayar açýldýktan sonra F8 tuþu ile gerekli menüye gelebilirsiniz. Buradan Windowsu güvenli kipte baþlat seçeneðini seçtiðinizde sistem düzgün þekilde açýlacaktýr. SP2 nin güzel yanlarýndan bir tanesi, kesinlikle yarattýðý muhtemel sorunlar öngörülerek kendisini kaldýrabilecek bir yedeði her hâlükârda hazýrlamasý olarak karþýmýza çýkýyor. Program ekle/kaldýr kýsmýndan Service Pack 2 yi kaldýrýp makinemizi yeniden baþlatalým. Artýk sistem sorunsuz þekilde çalýþmaya devam edecektir. Bu fýrsattan istifade biz de sorunlu sürücüyü teþhis edebilir, SP2 ile uyumlu olanýný yükleyebiliriz. Eðer bu iþlem uzayacak gibiyse (ki elimizde olasý þüphelilerin bir listesi her zaman olsa da teþhis ve tedavi her zaman kýsa sürmeyecektir) sistemimize gerekli yazýlýmsal takviyeyi yapmalýyýz: Güvenlik duvarý kurmak, SP1 kurmak gibi. Aksi takdirde baþýmýza daha farklý dertler alabiliriz.

Eðer sorun Service Pack ile ilgili deðilse, ilk þüphelimiz yine bellek modülleridir (evet, çok yüklendik bu aralar bu belleklere). Sýkça arýzalý olan veya bir þekilde anakartýn yonga setiyle uyum saðlamakta zorlanan bellek modülleri, sistem yüklenmeye baþladýðýnda sistemin ya takýlýp kalmasýna ya da bu þekilde sürekli yeniden baþlamasýna sebep olurlar. Çözüm olarak (her ne kadar iþe yarayacaðý garantili deðilse de) bellek(ler)in yuvalardaki yerlerini deðiþtirmek sorunu, geçici veya kalýcý olarak çözebilir. Tabii ki, tam bir çözüm istiyorsak bellekleri bir baþka çalýþan sistemde denemeli, saðlam olduðunu bildiðimiz bellek modüllerini de kendi sistemimizde denemeliyiz. Böylece daha mantýklý bir çýkarým yapabiliriz.

Bilgisayarým çalýþýrken birden bire takýlýyor!

Taným: Bilgisayar çalýþýrken, iþlemci yükü arttýðýnda veya daha kötüsü, ilgisiz bir zamanda birden bire takýlýyor. Klavyeden tepki alýnamýyor. Ekran gidiyor veya tamamen olduðu gibi kalýyor.

Muhtemel Sorun: Bu soruna sebep olabilecek bir çok þey olabilir. En muhtemellerini sýralamaya çalýþalým. Sistem aþýrý yüklendiðinde bu sorun ortaya çýkýyor olabilir. Voltaj dalgalanmalarý bu soruna sebebiyet verebilir. Diðer taraftan çeþitli kýsadevre durumlarý da söz konusu olabilir.

Çözüm Adýmlarý: Eðer sisteminizdeki sorunun aþýrý yüklenmeden dolayý olduðundan þüpheliyseniz bundan emin olmalýyýz. Bunu anlamanýn en iyi yolu kasýtlý olarak ve denetim altýndayken sistemi aþýrý yüklemektir. Bu yükleme için çeþitli benchmark programlarýný kullanabilirsiniz. Bu programlarý Benchmark konusunda görebilirsiniz.

Kendi kendisine takýlan sistemlerde görülen bazý sorunlardan bir tanesi de montaj sýrasýnda ortaya çýkan ve gözle görülmesi imkânsýz sorunlardan anakart yerleþiminde ortaya çýkabiliyor. Örneðin anakartýn kaysa monte edildiði yerlerde oluþan temas noktalarý bu tür sebepsiz görünen takýlmalara sebebiyet verebiliyor. Burada yapabileceðiniz þey, anakartýn kasaya monte edildiði yere önce yalýtkan bir bant (bildiðimiz kaðýt yapýþtýran bantlar da mümkün; hem inceler de) yapýþtýrýp anakartý taþýyacak pirinç somunlarý oraya ondan sonra takabiliriz.Pirinç zaten iletken deðil diyoruz belki; fakat bunu yapmakta fayda var. Ayrýca bu baðlantý noktasýnýn da çevresini bantlarsak baþýmýzýn aðrýsý daha da dinecektir.

Bunun yanýnda, yerlerine tam oturmamýþ güç baðlantýlarý, oturmuþ görünüp de aslýnda içeride temassýzlýk yapan baðlantý baþlýklarý ve bir þekilde sýyrýlmýþ veya içten kýrýlmýþ olabilecek kablolar da gözden geçirilmelidir.

Bazý anakartlarda, iþlemci ve bellek denetçilerinin aþýrý ýsýnmalarý bu tür takýlmalara sebep olabilir. Örneðin eðer anakartýnýzdaki kuzey köprüsünde fanlý bir soðutucu varsa ve fan durmuþsa bu tür bir sorunla karþýlaþmanýz olasý. Soðutucuya yeni bir fan takmalý veya fana ihtiyaç duymayan bir baþka üçüncü þahýs ýsý emici sistem kullanmalýsýnýz. Bu iþlemde anakartýn tamamen sökülmesi, üzerinde çalýþýlmasý ve ýsý iletken macun uygulanmasý gibi iþlemler olacaðýndan deneyimli birilerinden yardým almanýz gerekebilir.

Bir oyuna/programa giriyorum ve birden bire program kapanýyor!

Taným: Bilgisayarým normal seyrindeyken nispeten büyük kurulum alanýna sahip bir program çalýþtýrýldýðýnda önce program yüklenmeye baþlýyor, sonra ise programdan hata mesajý vererek veya vermeyerek çýkýyor. Program kapanýyor.

Muhtemel Sorun: Bu, hýz aþýrtma (overclock) konusunda baþarýsýz bir giriþimde bulunduðunuz anlamýna geliyor olabilir; zira 3D Mark gibi test programlarý ile oyunlar bu tür tepkileri bu koþullarda sýkça veriyor. Özellikle de belleklerin hýzý ve (daha ziyâde) iç gecikme süreleri sýnýrlarýna doðru zorlandýðýnda bu tür sorunlarýn olmasý muhtemel.

Eðer grafik kartýnýn saat hýzlarý ile oynadýysanýz, bellekler (her ne kadar fazla ýsýndýklarýnda önce ekranda parazit yapmaya baþlasalar da) bu tür sorunlar çýkartabilmektedir.

Yalnýzca üç boyutlu grafik uygulamalarýnda bu sorunu alýyorsanýz ve herhangi bir saat hýzý oynamasý yapmadýysanýz, sorun çeþitli sürücülerden olabilir.

Çözüm Adýmlarý: Belleklerde daha yüksek bir baþarým için zorlama varsa, bu hata gidene kadar hýz aþýrtmanýzý azaltabilirsiniz. Genellikle saat hýzý körüklenirken sisteme donanýmsal zarar gelmesini engellemek adýna bu bileþenlerin voltajlarý artýrýlmaz. Dolayýsýyla yeni baþarýmý destekleyecek kudreti devre kartlarýndaki akýmda bulamayan bellek ve iþlemci sürekli olarak sinyal eþikleri ile ilgili hatalarla bu sorunlara sebebiyet verecektir. Hýz aþýrtma baþlý baþýna bir konu olduðu için burada girmiyoruz; fakat üzerinde durulmasý gereken bir ihtimal olarak bunu da belirmeden geçmeyelim. Bu tür iþlemler normal þartlarda çalýþmasý için üretilmiþ olan bileþenleri zorlayacaðý için her hâlükarda tehlikelidir.

Kasamýn içinden garip sesler geliyor!

Taným: Kasanýn içinden výzýltý gibi sesler geliyor ve arada sýrada þiddeti deðiþiyor.

Muhtemel Sorun: Güç kaynaðýnýz sisteminizdeki bileþenlere enerji saðlamakta zorlanýyor olabilir. Bu sebeple anakart üzerindeki voltaj düzenleyiciler zorlanýyor olabilir. Bazý voltaj düzenleyiciler normal çalýþma þartlarýnda bu tür seslere sebep olabilirler.

Çözüm Adýmlarý: Aslýna bu durumun bir sorun olup olmadýðý da bir baþka tartýþma konusu. Çünkü anakartlarýn modelden modele gösterdikleri çeþitli karakteristikler vardýr. Eðer güç kaynaðýnýz markalý ve kendini kanýtlamýþ, sisteme yeterli gelen bir modelse sizin durumdan bir þüphe etmenize gerek yoktur diyebiliriz. Eðer sistem baþarýmýnýz en yüklü testleri çalýþtýrdýðýnýzda karalý þekilde hep benzer sonuçlarý veriyorsa (ve bunun yanýnda sisteminizde itfaiye çaðýrmanýza sebep olacak bir yanma durumu yoksa) gönül rahatlýðýyla sisteminizi kullanmaya devam edebilirsiniz.

�þlemcim olmasý gerekenden daha yavaþ!

Taným: �þlemci, BIOS ekranýnda ve sistem içinde kutu üzerinde görünen hýzdan daha yavaþ bir deðer gösteriyor.

Muhtemel Sorun: Anakartlarýn fabrika çýkýþ ayarlarý genellikle iþlemcileri riske atmamak için en düþük FSB hýzýna sabitlenir.

Çözüm Adýmlarý: BIOS'a girdiðinizde detaylý frekans ayarlarýnýn olduðu yerde iþlemcinin kullanacaðý FSB hýzýný belirleyebilirsiniz. �þlemcinizin FSB hýzý x saat çarpaný = olmasý gereken saat hýzý þeklinde hesabýnýzý yapabilirsiniz. BIOS saat çarpanýna dokunmaz; FSB'yi kýsar (genellikle 100 MHz'e sabitler). Dolayýsýyla böyle bir sorunu yalnýzca FSB hýzýný deðiþtirerek giderilebilir. Voltaj ve diðer frekans ayarlarýyla oynamanýza gerek kalmaz.

Bu iþlemci çok sýcak!

Taným: �þlemci izleme programlarýyla baktýðýnýzda çok sýcak görünüyor. �þlemcinin bir þekilde yanacaðýndan þüphe ediyor olabilirsiniz. �þlemciniz kasanýn içini epeyce ýsýtýyor olabilir.

Muhtemel Sorun: Aslýnda bunda bir sorun olmayabilir. Çekirdekten ölçülen sýcaklýklar geçerliyse yüksek çýkmalarý olasý (50° civarý). Soket içinden ölçülen sýcaklýklar ise yüksek deðerlerde 35° civarýnda olacaktýr. Bunun yanýnda kasanýn içi çok sýcak oluyor olabilir. Bu da kullanýcýlar için, özellikle sýcak aylarda, rahatsýz edici bir durum.

Çözüm Adýmlarý: Öncelikle, meraklanmayýn, günümüzde anakartlar ve iþlemciler, kendileri ve diðer bileþenlerin yanmamasý için bir çok koruma özelliði içeriyor.

Kasayý soðutabilmek serin bir iþlemci için ilk adýmdýr. �çeriden dönen hava serin olursa, iþlemci soðutucusu daha etkin çalýþacaktýr. Mümkünse kasanýzýn ön tarafýna içeriye serin hava çeken bir fan yerleþtirin. Bugünkü bir çok kasa tasarýmý, bu fan giriþini hemen sabit diskin önüne doðru sunuyor. Dolayýsýyla bu fan ayný zamanda sabit diskin de bir miktar soðumasýna yardýmcý oluyor. Bunun yanýnda, kasanýn arkasýna, güç kaynaðýnýn fanýna yardýmcý olmasý amacýyla bir fan daha yerleþtirilmesi faydalý olacaktýr.

Yeni bellek alacaðým ama hýz uyumu konusunda sorun çýkar mý?

Taným: Sisteminizdeki bellek miktarýný yükselteceksiniz ve eski ile yeni bellekleri beraber çalýþtýrmayý düþünüyorsunuz.

Muhtemel Sorunlar: Bu durumda sistem düzgün þekilde çalýþabilir. Gelin görün ki, iki belleðin çalýþmasý durumunda hýzlarý en düþük olanýn hýzýna, iç gecikme süreleri de en yüksek olanýna göre belirlenecektir.

Çözüm Adýmlarý: Eðer sistem çalýþmazsa, bellek zamanlarýný el ile en düþük bellek baþarýmýndan daha düþüðe ayarlamanýz belki sorunu çözecektir. Bunu yapmak için BIOS ayarlarýna girip sistemdeki frekanslarýn Bunun haricinde ise bellekleri birbirinin hýz olarak aynýsý olarak kullanmak haricinde kalýcý ve saðlam bir çözüm yok.

BIOS'um elektrik kesildiðinde ayarlarýný kaybediyor!

Taným: Bilgisayarýn þehir þebekesinden aldýðý besleme her kesildiðinde sistem saati ve BIOSun ayarlarý fabrika çýkýþ hâline dönüyor.

Muhtemel Sorun: �lk þüpheli olarak BIOS pilinin bittiðini veya bir þekilde hasar görmüþ olduðunu düþünebiliriz. Bunun yanýnda diðer elektriksel sorunlar da (örneðin topraklama) bu tür sonuçlar doðurabiliyor.

Çözüm Adýmlarý: BIOS pilini deðiþtirmek kolay bir iþlem. Dikkat etmeniz gereken þey içeride çalýþýrken bilgisayarýn fiþini prizden çekmek olmalý. BIOS pilini yerinden çýkardýðýnýzda yerine tercihen kaliteli bir pil takýn. Böylece ileride tekrar baþýnýzý aðrýtma riskine karþý bir önlem almýþ olursunuz. Yeni pili anakarta yerleþtirirken bir þekilde bir temassýzlýða yol açmadýðýndan da emin olmalýsýnýz. Pili yerinde tutan klipsler ayný zamanda pilden enerjiyi çeken kýsýmdýrlar. Burada oluþacak bir oksitlenme BIOStaki hafýza kaybýna sebep olabilir.

Anakart ve kasa arasýnda oluþan istenmeyen bir kýsadevre bu soruna yol açýyor olabilir. Bu sorunu anlamak nispeten güçtür fakat gözle yapýlacak bir tetkik iþinizi görecektir.

Bazý sorunlar var, BIOS güncellemesi çözüm olur mu?

Taným: Bilgisayarýn çalýþmasýnda bir takým sorunlar oluþuyor ve çevrenizden gelen sesler BIOS güncellemesi yapmanýz yönünde. Gerçekten iþe yarayýp yaramayacaðýný da bilemiyorsunuz.

Muhtemel Durum: BIOS güncellemesi her derde deva bir durum deðildir. BIOS güncellemeleri genellikle çok özel sorunlar (örneðin bir markanýn bir model grafik kartýnýn AGP 8x desteðindeki sorun) için çýkartýlýr. Anakartýnýz için çýkartýlan BIOS güncellemelerinin beni oku dosyalarýnda, çözümünü aradýðýnýz benzer sorunla ilgili bir ibare görürseniz güncelleme yapmak mantýklý olabilir

BIOS nasýl güncellenir? BIOS güncellemeleri genellikle üreticiden üreticiye fark etmekle beraber; iki ana yöntem bulunuyor. Bunlardan bir tanesi en eski yöntem. Bir baþlangýç disketi hazýrlanýr ve sistem o disketten baþlatýlýr. Bundan sonra yapýlmasý gereken kullaným þeklinde belirtilen dosyayý çalýþtýrýp güncellemeyip yapmaktýr. Diðer bir yöntem ise, artýk son yýllarda her anakartta standart özellik olan iþletim sistemi üzerinden güncelleme programlarýdýr. Gerçi iþletim sistemi derken; henüz son kullanýcýlar için Linux üzerinden BIOS güncelleme yazýlýmý yayýnlayan bir firma görülmüþ deðil. Bu sistemle, sistemi kapatmadan yalnýzca arka planda çalýþan programlarý kapatarak güncellemeleri kolayca yapabiliyorsunuz. Yeniden baþlattýðýnýzda sistem artýk güncel BIOSuna kavuþmuþ oluyor. Gerek disketten olsun gerek de iþletim sistemi altýndan olsun, güncellemeleri yapan yazýlým ve BIOSun içeriðini barýndýran dosya genellikle ayrýdýr ve modüler olarak tasarlanmýþtýr. Yani güncelleme programý marka için genelde tektir; siz anakarta uygun sabit yazýlýmý disketin içine koyarsýnýz ve ya yükleyici programa yer olarak gösterirsiniz, o da yükler.

BIOS pili ve anakart-kasa sorunu geçerli deðilse, bazý bileþenlerin (güç kaynaðý ve anakart ilk þüpheliler arasýndadýr) topraklama sorunu sebebiyle bu tür hatalara yol açtýklarý yolunda iddialar var. Topraklamasý ev tesisatýnýn eski olmasý sebebiyle hattýn tarafýna yapýlmýþ bir prizde bu sorunu sürekli olan bir sistem, daha yeni ve gerçek anlamda topraklý bir evde (prizde), sürekli voltaj dalgalanmalarýna da maruz kalsa bu hatayý vermiyordu. Henüz laboratuar ortamýnda kanýtlanamadý; fakat bu olasýlýðý da göz önünde bulundurmak gerekiyor.

Ekranda garip çizgiler oluþuyor/renkler gidiyor!

Taným: Monitörünüzde bazý renkler kaybolup geri geliyor veya yer yer renklerde sorun çýkýyor.

Muhtemel Sorun: Monitör kablosu veya grafik kartýnýn D-SUB çýkýþý hasar görmüþ olabilir.

Çözüm Adýmlarý: Burada pek kullanýcý müdahalesiyle çözülecek bir sorun bulunmuyor aslýnda; fakat isterseniz teþhisi koyabilirsiniz. Bu sorunlar genellikle eskimiþ veya yerine saðlam oturmamýþ olan grafik kartý-monitör arasý baðlantýlardan olur. Eðer kablo hareket ettiðinde görüntüde deðiþim oluyorsa, yani bir bozulup bir düzeliyorsa, sorun basit demektir. Eðer kablo ve giriþi yoklayarak bir yere ulaþamýyorsanýz daha ciddi bir monitör sorunuyla karþý karþýya olabilirsiniz.

Görüntüde ince ince karlanmalar meydana geliyor!

Taným: Görüntüde, televizyonlardaki karlanmaya benzer bir bozukluk oluyor; fakat çok hafif.

Muhtemel Sorun: Bu sorun genellikle çalýþtýðý hýzý kaldýramayan grafik kartý belleklerinden ortaya çýkar. Eðer bir hýz aþýrtma iþlemine giriþmediyseniz soðutucuda bir sorun olabilir.

Çözüm Adýmlarý: Grafik kartýnýn belleklerinde ciddi miktarda ýsýnma varsa bunu elinizle denetleyebilirsiniz. Normal þartlarda üzerilerinde bir soðutucu varsa ve düzgün þekilde çalýþýyorsa böyle bir sorun oluþmaz; fakat elinizi üzerine götürdüðünüzde sýcaklýk dayanýlmaz boyuttaysa (aman dikkat edin, eliniz yanmasýn) bu konuda bir önlem almanýz gerekecektir. Bu önlemlerin adýný koyalým isterseniz: Grafik kartý üzerinde, özellikle de bellekler için daha fazla soðutma saðlayacak ek bileþenler iþinizi görecektir. Eðer "benim grafik iþlemcim bütünleþikti" diyorsanýz, bütünleþik grafik iþlemcisinde benzer bir ýsýnma sorunu olabilir. Bu sorunun sebebi de genellikle bu tür yongalarda kullanýlan aktif soðutucunun bozulmasý veya aradaki ýsý iletken macunlu yüzeyin tam yerine oturmamasý olarak görülebilir. Bir de þu durum var: Fabrika çýkýþýnda olduðu þekilde kullanýlan bir grafik kartý veya bütünleþik grafik iþlemcisi bu hatayý vermemelidir. Sizden ve kullanýmdan kaynaklanan bir sorun deðilse garanti yollarýný denemeniz daha iyi sonuçlar verecektir.

Sabit disk alaným olmasý gerekenden daha az görünüyor!

Taným: Sabit diskin üzerinde yazan etiket sýða deðeri ile iþletim sistemi içinde gördüðünüz deðer uyuþmuyor; daha az gözüküyor.

Muhtemel Sorun: Sorun üreticilerin bayt hesabý ile iþletim sisteminin bayt hesabý arasýndaki fark olabilir. Bunun yanýnda sabit diskiniz BIOS verilerine göre ilginç bir þekilde 32 GB veya 137 GB sýnýrýnda takýlmýþ olabilir. Belki de BIOS gerçek deðerini görüyordur; fakat iþletim sistemi ne yazýk ki bunu anlamýyor olabilir.

Çözüm Adýmlarý: Bunlardan birincisi aslýnda üreticiler ve iþletim sistemlerinin arasýndaki hesaplama farkýndan kaynaklanýyor. Durumu þöyle izah edelim: Mega, milyon çarpanýný temsil eden bir ön ektir. Disk üreticileri bunu gerçek anlamda bir milyon bayt, bir megabayttýr þeklinde kabul ediyor. Gelin görün ki, bilgisayarlar ikili sayý sistemiyle çalýþan aygýtlar olarak bu ayrýmý ikinin kuvvetleri þeklinde yapýyorlar. Üreticiler basamaklarý 1000, 1000000, 1000000000; yani 10^3, 10^6, 10^9 þeklinde ilerletirken, bilgisayar bunu 2^10, 2^20, 2^30; yani 1024, 1048576, 1073741824 þeklinde ilerletiyor. Dolayýsýyla arada aþýrý olmasa da disk baþýna birkaç GB'lýk fark oluþabiliyor. Örneðin etiketinde 120 GB yazan bir disk, biçimlendirildiðinde 111 GB'ýn biraz üzerinde bir deðer verecektir. Bunda taktik bir sorun olsa da teknik sorun bulunmuyor.

Diskinizin sürekli olarak 32 GB olarak görünmesi bazý anormallikle içerebilir. Zamanýnda Windows 95 varken disklerin iþletim sistemi tarafýndan 32 GB üzerinde olduklarýnda çalýþmamalarý ile ilgili sorunlar vardý. Bunun yanýnda anakartlardaki BIOS'larýn da bu tür bir soruna sebep olmasý muhtemeldir. Eðer sisteminiz biraz yýllanmýþsa bu tür bir sorunla karþýlaþabilirsiniz (veya bu sorun sebebiyle sisteminiz sabit diski hiçbir þekilde görmüyor olabilir). Fakat sisteminiz yeniyse aslýnda daha küçük bir sorun olabilir. Daha muhtemel olan bir sorun genellikle küçük bir jumper hatasýndan kaynaklanýyor olabilir. Sabit diskinizin güç ve veri baðlantýlarýnýn olduðu yerde genellikle dört çift jumper bulunur. Bunlardan bir çifti diski efendi, bir çifti köle ve bir çifti de kabloya baðýmlý konumuna getirir. Sonuncu kalan çift ise, diskin eski sistemlerde veya hata giderme durumlarýnda 32 GB'a sýnýrlanmasý için ayrýlmýþtýr. Özellikle bir markanýn disklerinde bu iðne çifti demetin bir ucunda, efendi disk konumuna getiren çift ise diðer ucunda bulunur. Dolayýsýyla montaj sýrasýnda bir þekilde böyle bir hata yapýlmýþsa (ki yapýldýðý ve kullandýkça açýlýr dendiði vakidir) diskinizin 32 GB taklidi yapmasý normaldir.

Aldýðýnýz 160 GB diskin ise sadece 137 GB görünmesi ayrý bir çileden çýkartýcý durumdur. Burada doðrudan LBA (large block addressing, geniþ blok adresleme) ile ilgili bir sorun olduðunu düþünebiliriz. 28 adresleme bize sadece 137 GBýn biraz üzerinde sabit disk alanýný adreslemeye imkan verir. Yeni anakartlardaki 48 bit adresleme ise bu sorunu tamamen gidermektedir. Bir BIOS güncellemesi ile bu sorunu aþýp aþamayacaðýnýzý anakartýnýzýn üreticisinden öðrenebilirsiniz. Bunun yanýnda sürücü güncellemeleri de gerekebilmektedir.

Sabit diskimden garip sesler geliyor!

Taným: Sabit disk çalýþýrken daha önce çýkartmadýðý sesler çýkartýyor.

Muhtemel Sorun: Öncelikle sabit diskin eskiyip eskimediðini bilmemiz gerekiyor. En dayanýklý bilgisayar parçalarý bile zamanla eskiyor ve arýzalar çýkartabiliyor. Eðer daha ileri gidip sabit diskte durmalar veya bozulmalar oluþuyorsa baþka sorunlardan da bahsedilebilir.

Çözüm Adýmlarý: Eski bir sabit diskten bahsediyorsak, diski yenilemek bu sorunu anýna çözecektir (kolaya kaçtýk biraz). Diyorsanýz ki, yepyeni disk neden böyle yapar, orada durup düþünmek gerekir. Sabit diskteki sesleri arada bir sistemin artýk sabit diske eriþememesi (veya çok uzun sürede eriþmesi) gibi bir olay da takip ediyorsa donanýmsal bir sorun söz konusu demektir. Veri ve güç kablolarýndaki bir sorun bu tür aksaklýklara sebep olabilir. Daha kötüsü ise kasanýn dýþýna elektrik sýzdýran güç kaynaklarýnýn, yepyeni bir sabit diskin bir-iki günde çöpe gitmesine sebep olmasýdýr. Kasa ve (dolayýsýyla) güç kaynaðý dýþarýya güç sýzdýrýp sýzdýrmadýklarýna dair denetlenmelidir. Bir kontrol kalemi iþinizi görecektir. Böyle bir durum varsa güç kaynaðýný deðiþtirmelisiniz, yoksa art arda birkaç garantili sabit diski harcayabilirsiniz. Her hâlükarda sistemdeki önemli verilerin yedeklerini almayý deneyin. Kasada elektrik kaçaðý varsa bu iþlemi sabit diski kasaya deymeyecek þekilde yalýtkan bir yüzey içinde, kasanýn içine veya yanýna koyarak çalýþtýrýn. Böylece bu esnada ortaya fazladan bir sorun çýkmasýný engellemiþ olursunuz.

Belki sabit diskiniz dosya sistemi olarak fazlaca daðýlmýþtýr ve bu sebepten dolayý içindeki kafalar okuma ve yazma sýrasýnda fazlaca oynuyordur. Her ne kadar bu donanýmsal bir sorun olmasa da bir disk birleþtirme iþlemiyle duyduðunuz sesleri biraz azaltabilirsiniz.

Bunlarýn yanýnda, sorunsuz çalýþan bir sabit diskin çýkarttýðý sesi azaltmak için bazý sabit diskler ve BIOS'lar fazladan bir ayar sunuyor. Bu sessiz kipte sabit diskin aktarým hýzlarý biraz düþüyor; fakat sesi neredeyse tamamen kesiliyor. Bazý üreticiler ise bu sessiz kipi özel bir ayar yazýlýmý ile sunuyor.

Klavye birden bire bana yabancýlaþýyor!

Taným: Klavye programlar arasýnda geçiþ yapýlýrken birden bire dil deðiþtiriyor.

Muhtemel Sorun: Programlar, kendi dillerine göre bazen mümkün olan klavye dilleri arasýnda geçiþ yapabiliyorlar.

Çözüm Adýmlarý: Bilgisayardaki kullanmak istemediðimiz dili kaldýrmak belki sorununuzu çözer. Bunu yapmak için denetim masasýnda Bölge ve Dil Seçeneklerine girin. Metin hizmetleri ve giriþ dilleri kýsmýndan Ayrýntýlara týkladýðýnýzda karþýnýza sisteme yüklenmiþ klavyeleri gösteren Yüklü Hizmetler kýsmý gelecektir. Burada sadece sürekli kullanacaðýnýz dili býrakýr, diðerlerini kaldýrýrsanýz sorununuz büyük ihtimalle çözülecektir.

Bilgisayarda ses arada bir kesilip geri geliyor!

Taným: Sistemde anakarta bütünleþik bir ses kartý/yongasý bulunuyor. Özellikle sabit disk etkinliði arttýðýnda dinlediðiniz müzik kesiliyor ve hemen ardýndan geri geliyor. Özellikle çevresel ses kipleri (5+1 ve benzeri) etkinken bu sorun daha fazla görülüyor.

Muhtemel Sorun: Sorun, sistemdeki bir veya bir kaç sürücünün eskimiþ olmasý, anakartta bulunan teknik bir sorun veya sabit disk gibi bir bileþenin görevini düzgün þekilde yerine getirememesi olabilir. Ayrýca iþlemci gücünün ani olarak kesilmesine sebep olacak arka plan iþlemleri de bu soruna sebep oluyor olabilir.

__________________

MuMMy

SaoLun... Teþekkürler

__________________